Cách nhận mình sai giữa một cuộc tranh luận mà không mất mặt là nói nhanh, nói cụ thể, chỉ nhận đúng phần mình sai, rồi đi tiếp. Người nghe thường tôn trọng người nhận sai đúng lúc hơn người cãi tới cùng, và nhận sai một điểm không có nghĩa là thua cả cuộc bàn.
Chào bạn, đây là Nhà Lý Luận. Khép lại loạt bài tranh luận văn minh, mình chọn câu nói khó nhất trong mọi cuộc tranh luận: mình nhầm. Ba chữ, mà nhiều người cả đời không nói được với người thân. Tập này mình bàn vì sao nó khó, và cách nói nó cho đàng hoàng.
Vì sao câu mình nhầm khó nói đến vậy?
Một buổi cà phê sáng, hai người bạn tranh luận về một trận bóng cũ. Anh Hùng khăng khăng đội nhà thắng hai không. Bạn anh mở điện thoại tra, ra một không. Anh Hùng có ba lựa chọn: cãi tiếp rằng trang đó sai, lảng sang chuyện khác, hoặc cười và nói ừ, mình nhầm.
Lựa chọn thứ ba là đơn giản nhất, vậy mà nhiều người chọn hai cái kia. Lý do là trong khoảnh khắc đó, nhận sai có cảm giác như mất một điều gì: uy tín, sự tự tin, vị trí trong nhóm.
Cảm giác này càng mạnh khi mình đã nói rất chắc trước đó, khi có nhiều người nghe, và khi người chỉ ra cái sai là người mình đang muốn hơn. Những yếu tố đó biến một sự thật nhỏ thành một trận chiến danh dự.
Nhưng hãy để ý: người nghe hầu như không nhớ ai đã nhầm tỉ số. Họ nhớ ai đã cãi cố, và ai đã cười nhận nhầm.
Nhận sai cho gọn: nhanh, cụ thể, đúng phần
Nhanh: ngay khi thấy mình sai, nói luôn. Mỗi phút cãi thêm làm câu nhận sai về sau nặng thêm. Nhận sai ở phút đầu là chuyện nhỏ, nhận sai sau nửa tiếng cãi cố là chuyện lớn.
Cụ thể: nói rõ mình sai ở đâu. Ừ, mình nhầm tỉ số, là một không chứ không phải hai không. Câu cụ thể nghe thật lòng hơn câu thôi được rồi, anh đúng, vốn hay mang giọng hờn dỗi.
Đúng phần: chỉ nhận phần mình sai, không nhận hơn. Anh Hùng nhầm tỉ số, nhưng ý chính của anh, đội nhà chơi tốt trận đó, có thể vẫn đúng. Anh có thể nói: mình nhầm tỉ số, nhưng mình vẫn nghĩ trận đó đội mình chơi hay hơn hẳn.
Đi tiếp: sau khi nhận, đừng xin lỗi mãi, đừng tự trách. Một câu là đủ, rồi quay lại câu chuyện. Nhận sai càng nhẹ nhàng thì càng giống chuyện bình thường, và đúng là nó nên là chuyện bình thường.
Tách phần sai khỏi phần vẫn đúng
Một lý do người ta ngại nhận sai là sợ nhận một điểm thì phải nhận tất cả. Như thể cuộc tranh luận là một toà tháp, rút một viên gạch là sập.
Thật ra lập luận hiếm khi là toà tháp. Như mình đã bàn ở tập đầu tiên của chương trình, lý lẽ thường đỡ kết luận theo kiểu song song. Một lý lẽ sai không làm kết luận sụp, nếu các lý lẽ khác vẫn đứng.
Nhận ra điều này làm việc nhận sai dễ hơn nhiều. Bạn có thể nhận phần sai mà vẫn bảo vệ phần đúng một cách đàng hoàng. Và chính việc nhận phần sai làm phần còn lại của bạn đáng tin hơn.
Ngược lại, nếu toàn bộ quan điểm của bạn thật sự dựa trên điểm vừa sai, thì đây là lúc đổi ý. Mình đã nghĩ vậy vì tưởng điều kia đúng, giờ biết là không, để mình nghĩ lại. Câu đó không yếu, nó cho thấy bạn đi theo bằng chứng.
Nhận sai làm lời mình đáng tin hơn
Có một nghịch lý: người hay nhận sai lại là người lời nói có trọng lượng nhất. Khi mọi người biết bạn sẵn sàng nói mình nhầm, họ hiểu rằng lúc bạn nói chắc chắn, bạn có lý do.
Ngược lại, người không bao giờ nhận sai làm cho mọi lời của họ mất giá. Người nghe không phân biệt được lúc nào họ đúng thật, lúc nào họ chỉ đang giữ thể diện.
Ở nơi làm việc, người quản lý dám nói mình đã quyết sai, giờ mình sửa thường được nhân viên tin hơn, và tạo ra một nhóm dám báo lỗi sớm. Trong gia đình, cha mẹ dám nói với con bố đã nhầm dạy cho con một bài học quý hơn mọi lời giảng.
Khi người khác nhận sai với bạn, hãy đón nhận nhẹ nhàng. Đừng nói thấy chưa, đã bảo mà. Một câu như ừ, chuyện đó dễ nhầm lắm giúp họ dám nhận sai lần sau.
Tập nói câu mình nhầm
Như mọi kỹ năng, nhận sai cũng cần tập. Bắt đầu với những chuyện nhỏ không ai để ý: nhầm đường, nhớ sai tên một bài hát, đoán sai thời tiết. Nói thành lời mình nhầm, nhiều lần, cho quen miệng.
Tập cả việc nói mình không biết. Khi ai đó hỏi điều bạn không chắc, thay vì đoán cho có, hãy nói mình không chắc, để mình tra. Câu này là anh em của câu mình nhầm, và cũng khó nói như vậy.
Bạn sẽ thấy, sau một thời gian, những câu này không còn nặng nề nữa. Chúng trở thành một phần tự nhiên của cách bạn nói chuyện, và người xung quanh cũng thoải mái hơn khi ở cạnh bạn.
Câu hỏi để bạn mang theo: lần gần nhất bạn biết mình sai mà vẫn cãi tiếp, điều gì đã giữ bạn lại, và lần tới bạn sẽ nói câu gì?
Câu hỏi thường gặp
Vì sao nhận sai lại khó?
Vì trong khoảnh khắc đó, nhận sai có cảm giác như mất uy tín hay thua trong nhóm, nhất là khi mình đã nói chắc và có người nghe. Thực tế người khác thường tôn trọng người nhận sai hơn.
Nhận sai một điểm có phải là thua cả cuộc tranh luận không?
Không. Nếu kết luận của bạn còn được đỡ bởi lý lẽ khác, nó vẫn đứng. Nhận phần sai còn làm phần đúng của bạn đáng tin hơn.
Làm sao nhận sai mà không mất mặt?
Nói nhanh, nói cụ thể mình sai ở đâu, chỉ nhận đúng phần sai, rồi đi tiếp câu chuyện mà không tự trách kéo dài.
Người lãnh đạo nhận sai có bị coi là yếu không?
Thường ngược lại. Người lãnh đạo dám nhận sai và sửa được tin tưởng hơn, và tạo ra môi trường nơi mọi người dám báo lỗi sớm.
Nên phản ứng thế nào khi người khác nhận sai với mình?
Đón nhận nhẹ nhàng, tránh những câu như đã bảo mà. Cách bạn phản ứng quyết định họ có dám nhận sai lần sau hay không.
